Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương vừa ký ban hành Quyết định số 1977/QĐ-BYT về việc ban hành “Hướng dẫn thực hiện các biện pháp vệ sinh khử khuẩn và các biện pháp bảo vệ cá nhân trong vùng có dịch bệnh”. Đây được xem là cuốn cẩm nang chuyên môn quan trọng, pháp lý hóa các hành động thực tiễn dựa trên Luật Phòng bệnh số 114/2025/QH15 nhằm chủ động ứng phó, hạn chế nguy cơ phát sinh và tái lây lan dịch bệnh trong cộng đồng.
Chủ động theo phương châm “bốn tại chỗ”
Điểm cốt lõi trong hướng dẫn mới của Bộ Y tế là việc phân định rõ ràng trách nhiệm của các bên khi có dịch bệnh xảy ra.
Chính quyền địa phương các cấp: Đóng vai trò chủ đạo, có trách nhiệm chủ động chuẩn bị toàn diện về nhân lực, vật tư, hóa chất, trang thiết bị và hậu cần theo đúng phương châm “bốn tại chỗ”.
Ngành y tế: Giữ vai trò nòng cốt trong việc hướng dẫn, giám sát, bảo đảm các kỹ thuật chuyên môn trong công tác xử lý dịch bệnh, vệ sinh khử khuẩn cho người dân và cộng đồng.
Bộ Y tế nhấn mạnh, công tác vệ sinh khử khuẩn phải được thực hiện thường xuyên, liên tục và chủ động chứ không chỉ đợi đến khi dịch bùng phát mạnh mẽ mới triển khai.
Nguyên tắc vàng: "Lau trước, phun sau", thực hiện một chiều
Một trong những hướng dẫn kỹ thuật được quy định rất nghiêm ngặt là quy trình làm sạch bề mặt. Bộ Y tế yêu cầu bắt buộc phải thực hiện bước làm sạch trước khi vệ sinh khử khuẩn.
Nguyên tắc lau bề mặt chuẩn y tế: Ưu tiên tối đa áp dụng biện pháp lau đối với bề mặt môi trường và vật dụng. Quá trình lau phải tuân thủ nghiêm ngặt theo một chiều liên tục: Lau từ nơi sạch đến nơi bẩn hơn, từ trên xuống dưới và từ trong ra ngoài. Việc này nhằm hạn chế tối đa việc phát tán ngược tác nhân gây bệnh ra môi trường xung quanh. Biện pháp phun khử khuẩn chỉ được áp dụng đối với các bề mặt hoặc khu vực không thể hoặc khó áp dụng biện pháp lau.
Đối với khu vực xác định có ca bệnh, quy trình "hai xô" được đưa vào áp dụng:
Xô thứ nhất: Chứa nước sạch pha xà phòng hoặc dung dịch tẩy rửa thông thường để làm sạch bề mặt.
Xô thứ hai: Chứa dung dịch khử khuẩn có nồng độ Clo hoạt tính tối thiểu là 0,1%.
Đặc biệt, sau khi lau bằng hóa chất khử khuẩn, bề mặt phải được duy trì ở trạng thái ướt trong suốt thời gian tiếp xúc theo khuyến cáo của nhà sản xuất và không được lau khô ngay.
Quy trình nghiêm ngặt cho phương tiện vận chuyển và vùng có trung gian truyền bệnh
Hướng dẫn cũng đưa ra các kịch bản chi tiết cho từng môi trường cụ thể, bao gồm cả phương tiện giao thông và các vùng dịch đặc thù.
Đối với phương tiện đường bộ (ô tô): Vệ sinh khử khuẩn phải đi theo nguyên tắc từ trong ra ngoài. Tại các khu vực thường xuyên tiếp xúc như tay nắm cửa, vô lăng, ghế ngồi... ưu tiên dùng cồn 70% để lau hoặc dùng bình xịt cầm tay để phun. Mặt ngoài của phương tiện sẽ được tiến hành phun dung dịch chứa tối thiểu 0,1% Clo hoạt tính theo đường zíc zắc, đường phun sau trùm lên đường phun trước 5cm.
Đối với vùng dịch do côn trùng/trung gian truyền bệnh: Người dân tại khu vực có muỗi Aedes lưu hành (truyền bệnh sốt xuất huyết) bắt buộc phải ngủ màn kể cả ban ngày. Trong khi đó, tại khu vực có muỗi Anopheles (truyền bệnh sốt rét), Bộ Y tế khuyến cáo ưu tiên sử dụng màn tẩm hóa chất, mặc quần áo dài tay khi đi rẫy, đi rừng và dùng võng có màn khi ngủ lại trong rừng.
Bảo vệ toàn diện cho lực lượng tuyến đầu
Để bảo vệ an toàn cho nhân viên y tế và những người tham gia phòng chống dịch, Bộ Y tế yêu cầu việc trang bị và sử dụng phương tiện bảo vệ cá nhân (PPE) phải phù hợp với đường lây truyền của từng loại bệnh.
Tại khu vực lây truyền qua tiếp xúc, giọt bắn: Lực lượng làm nhiệm vụ phải sử dụng khẩu trang y tế, găng tay, áo choàng, kính bảo hộ hoặc tấm che mặt.
Tại khu vực lây truyền qua không khí hoặc khi xử lý tử thi: Bắt buộc nâng cấp lên khẩu trang hiệu suất lọc cao (như N95 hoặc tương đương), quần áo bảo hộ toàn thân, mũ trùm đầu, bao giày hoặc ủng.
Song song đó, quy trình vệ sinh tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn chứa ít nhất 70% cồn với đầy đủ 6 bước chuẩn, thời gian thực hiện tối thiểu 30 giây (mỗi bước chà ít nhất 5 lần) là quy định bắt buộc trước và sau khi mặc/tháo đồ bảo hộ.
Quyết định này có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký. Cục Phòng bệnh chịu trách nhiệm chủ trì, tổ chức phổ biến và kiểm tra giám sát việc thực hiện hướng dẫn này trên phạm vi toàn quốc. Sở Y tế các tỉnh, thành phố có trách nhiệm tham mưu cho UBND cấp tỉnh triển khai, đảm bảo nguồn lực tại địa phương nhằm bảo vệ sức khỏe tối đa cho nhân dân.
Bút danh: Mậu Ngọ
