Thành phố Tam Điệp: Khó khăn trong thực hiện Đề án “Sàng lọc trước sinh và sơ sinh”

Hiệu quả thiết thực

          Niềm vui vô bờ bến của gia đình chị Vũ Thị Nhàn (xóm 8, xã Đông Sơn) khi cậu con trai của chị bị thiếu men G6PD hiện nay đã được điều trị ổn định, cháu được bổ sung đủ men nên đã lớn, phát triển bình thường. Chị Nhàn cho biết: Năm 2014 trong khi mang thai cháu Trần Văn Đạt, tôi đã được các y, bác sỹ trạm y tế xã, các cộng tác viên dân số tuyên truyền về Đề án sàng lọc trước sinh và sơ sinh, sự cần thiết khám sàng lọc thai kỳ ở 3 thời điểm (tuần thai thứ 12, 22, 32) và lợi ích lấy máu gót chân cho trẻ sơ sinh để phát hiện sớm các nguy cơ bệnh về suy giáp trạng bẩm sinh, thiếu máu do thiếu men G6PD … Rất may cho gia đình khi cháu sinh ra vào tháng 3/2015 đã được các y, bác sỹ Trạm y tế xã Đông Sơn lấy mẫu máu sàng lọc (lấy máu gót chân) sau 24 giờ sinh. Nhờ được sàng lọc sơ sinh nên khoảng sau thời gian hơn 1 tháng, Bệnh viện Phụ sản Trung ương gửi giấy thông báo nghi cháu thiếu men G6PD. Theo hướng dẫn của Bệnh viện, gia đình cho cháu đi khám Bệnh viện Nhi Trung ương, được các bác sỹ chẩn đoán cháu bị thiếu máu do thiếu men G6PD, hướng dẫn gia đình có phương pháp chăm sóc, có chế độ ăn uống hợp lý, ăn kiêng những thực phẩm ảnh hưởng đến tán huyết, uống bổ sung vitaminD để bổ sung men đầy đủ cho bé. Sau 2 đợt khám lại, hiện nay lượng men G6PD trong cơ thể cháu đã ổn định do được tư vấn điều trị kịp thời.

          Ngay từ những năm đầu triển khai Đề án, Trung tâm Dân số-KHHGĐ thành phố Tam Điệp đã phối hợp chặt chẽ với Trung tâm Y tế thành phố, Bệnh viện Đa khoa Tam Điệp, các ban, ngành, đoàn thể ở thành phố và địa phương triển khai tích cực nội dung Đề án. Trung tâm đã tham mưu với cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương, các đơn vị y tế tạo điều kiện cho các y, bác sỹ được tham gia các lớp đào tạo, tập huấn chuyên sâu về sàng lọc trước sinh và sơ sinh, đào tạo nâng cao kỹ thuật lấy máu gót chân trẻ sơ sinh; tập huấn kiến thức, kỹ năng cơ bản về sàng lọc trước sinh và sơ sinh, kỹ năng tuyên truyền, vận động đối tượng tham gia đề án cho cán bộ chuyên trách dân số xã, phường, cộng tác viên dân số thôn, xóm. Nhờ tuyên truyền vận động, nhận thức của người dân về sàng lọc trước sinh và sơ sinh nâng lên. Nhiều bà mẹ mang thai, trẻ sinh ra được thụ hưởng Đề án. Trong 5 năm, thành phố Tam Điệp đã có 1.146 lượt bà mẹ mang thai được siêu âm sàng lọc trước sinh, 497 trẻ sơ sinh được lấy mẫu máu sàng lọc, đã phát hiện 3 cháu bị thiếu men G6PD và 1 cháu bị suy giáp trạng bẩm sinh, đã được Bệnh viện Phụ sản Trung ương hướng dẫn, chám sóc và điều trị. Theo chị Vũ Thị Thêu, Nữ hộ sinh Trưởng tại Bệnh viện Đa khoa Tam Điệp - là một trong số y, bác sỹ của tỉnh được tham gia các lớp đào tạo theo Đề án sàng lọc trước sinh và sơ sinh, bà mẹ mang thai dưới 14 tuần được siêu âm đo độ dày da gáy thai nhi, nếu da gáy dày bất thường thì chuyển bà mẹ lên tuyến trên, nơi có đủ trang thiết bị để kiểm tra người mẹ, xét nghiệm nhau thai, chọc ối để phát hiện những dị tật ở thai nhi. Đối với sàng lọc sơ sinh, em bé sinh ra từ 24-48 giờ được lấy 2 giọt máu chân gửi về Bệnh viện Phụ sản Trung ương nhằm sớm phát hiện những dị tật sơ sinh mà mắt thường không nhìn thấy được. Một số dị tật được phát hiện qua sàng lọc sơ sinh thường là bệnh Down, dị tật ống thần kinh, suy giáp trạng bẩm sinh, thiếu men G6PD gây tán huyết dẫn đến thiếu máu, vàng da; tăng sinh tuyến thượng thận bẩm sinh do rối loạn nhiễm sắc thể giới tính… Qua xét nghiệm sẽ giúp các bác sỹ có biện pháp can thiệp kịp thời đối với những bệnh có thể chữa được và tư vấn tâm lý cho bà mẹ cũng như gia đình có cách chăm sóc trẻ để hạn chế tối đa diễn biến xấu của các bệnh bẩn sinh đó.

Còn những khó khăn

   Mặc dù lợi ích của việc sàng lọc trước sinh và sơ sinh được xác định rõ nhưng hiện nay số bà mẹ mang thai và trẻ sơ sinh được sàng lọc ở thành phố Tam Điệp chưa nhiều. Đồng chí Vũ Thị Luyến, Giám đốc Trung tâm Dân số-KHHGĐ thành phố Tam Điệp cho biết: Mặc dù Đề án được triển khai thực hiện có hiệu quả, tuy nhiên số lượng bà mẹ và trẻ sơ sinh được tầm soát còn hạn chế. Thai phụ chưa chủ động đi siêu âm hoặc đi siêu âm không đúng thời điểm, vì vậy việc phát hiện các dị tật bẩm sinh khó, có trường hợp phát hiện dị tật bẩm sinh khi đủ tháng. Việc vận động và lưu giữ các sản phụ ở lại sau 24 giờ để lấy máu xét nghiệm sàng lọc sau sinh cho  trẻ gặp nhiều khó khăn do sản phụ khi đẻ thường xin xuất viện sớm hơn 24 giờ. Chỉ tiêu sàng lọc sau sinh được hỗ trợ phân bổ thấp. Bên cạnh đó, nhiều gia đình lo lấy máu xét nghiệm bị đau nên chưa tự nguyện cho trẻ làm xét nghiệm. Thêm vướng mắc do từ đầu năm 2015 đến nay, theo quy định mới, đối tượng được tầm soát phải nằm trong diện hộ nghèo, hộ cận nghèo, gia đình chính sách, dân tộc thiểu số hoặc ở khu vực xã ven biển. Các đối tượng còn lại không được tầm soát do không có dịch vụ. Như thế rất khó khăn trong công tác tuyên truyền cũng như thực hiện Đề án trong giai đoạn hiện nay.

 Đề án sàng lọc trước sinh và sàng lọc sơ sinh đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện chương trình mục tiêu Quốc gia về dân số-KHHGĐ nhằm từng bước kiểm soát, hạ thấp tỷ lệ dị tật bẩm sinh, nâng cao chất lượng dân số. Do đó rất cần sự hỗ trợ của chính quyền, các ban, ngành, đoàn thể các cấp để tháo gỡ những vướng mắc trong thực hiện Đề án, làm cho nhiều đối tượng tự giác tiếp cận với các dịch vụ sàng lọc trước sinh và sơ sinh, góp phần nâng cao chất lượng dân số.

  Theo thống kê tại Khoa Sản, Bệnh viện Đa khoa Tam Điệp, năm 2014 có 55 trẻ sơ sinh/1.400 trẻ sinh ra được lấy mẫu máu sàng lọc. Trong 6 tháng đầu năm 2015 chỉ có 28 trẻ sơ sinh/801 trẻ sinh ra được lấy máu sàng lọc.