Ngày 26 tháng 6 năm 2026, thay mặt Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành Nghị định số 234/2026/NĐ-CP quy định chi tiết về xử lý kỷ luật viên chức. Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhằm cụ thể hóa các quy định của Luật Tổ chức Chính phủ năm 2025 và Luật Viên chức năm 2025, thay thế các quy định cũ nhằm siết chặt kỷ cương, nâng cao chất lượng đội ngũ viên chức trong giai đoạn mới.
Đồng bộ kỷ luật hành chính với kỷ luật Đảng
Một trong những điểm nhấn đáng chú ý nhất tại Nghị định số 234/2026/NĐ-CP là nguyên tắc bảo đảm tính đồng bộ chặt chẽ giữa kỷ luật hành chính và kỷ luật Đảng. Văn bản quy định rõ: Trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày công bố quyết định kỷ luật Đảng, các cơ quan, đơn vị phải tiến hành xử lý kỷ luật hành chính đối với viên chức, bảo đảm hình thức kỷ luật hành chính phải tương xứng với kỷ luật Đảng.
Đặc biệt, trường hợp viên chức bị kỷ luật Đảng bằng hình thức cách chức nhưng bản thân không giữ chức vụ quản lý, cơ quan có thẩm quyền sẽ áp dụng hình thức kỷ luật hành chính là cảnh cáo. Đối với những trường hợp bị xử lý kỷ luật Đảng bằng hình thức cao nhất liên quan đến nhiệm vụ vị trí việc làm, cấp có thẩm quyền cũng sẽ xem xét áp dụng hình thức kỷ luật hành chính cao nhất.
Quy định rõ 4 mức hình thức kỷ luật và nguyên tắc "không phạt chồng chéo"
Theo Điều 7 của Nghị định, viên chức vi phạm sẽ phải đối mặt với 4 hình thức kỷ luật tăng dần từ nhẹ đến nặng bao gồm: Khiển trách; cảnh cáo; cách chức (chỉ áp dụng đối với viên chức quản lý) và buộc thôi việc. Để bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người lao động cũng như tính nghiêm minh của pháp luật, Nghị định quy định rõ nguyên tắc: Mỗi hành vi vi phạm chỉ bị xử lý một lần bằng một hình thức kỷ luật. Khi viên chức có từ hai hành vi vi phạm trở lên tại cùng một thời điểm xem xét, hội đồng sẽ kết luận từng hành vi và quyết định áp dụng chung một hình thức kỷ luật cao nhất, tuyệt đối không tách riêng để xử lý nhiều lần.
Đáng chú ý, thời hiệu xử lý kỷ luật cũng được phân định rõ ràng nhằm tránh tình trạng "bỏ lọt" vi phạm nhưng vẫn bảo đảm tính nhân văn. Cụ thể, thời hiệu là 05 năm (60 tháng) đối với các hành vi vi phạm đến mức khiển trách và 10 năm (120 tháng) đối với các hành vi vi phạm nặng hơn. Tuy nhiên, đối với các sai phạm đặc biệt nghiêm trọng như: vi phạm bảo vệ chính trị nội bộ; xâm hại lợi ích quốc gia trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại; hoặc sử dụng văn bằng, chứng chỉ giả để tuyển dụng, bổ nhiệm sẽ không áp dụng thời hiệu - nghĩa là viên chức có thể bị xử lý kỷ luật vào bất kỳ thời điểm nào sau khi phát hiện sai phạm.
"Nói không" với bằng cấp giả và tệ nạn xã hội
Nghị định mới thể hiện thái độ kiên quyết của Chính phủ trong việc làm sạch bộ máy sự nghiệp công lập. Theo đó, hình thức kỷ luật nghiêm khắc nhất – Buộc thôi việc – sẽ được áp dụng ngay đối với viên chức có hành vi sử dụng văn bằng, chứng chỉ, giấy chứng nhận hoặc xác nhận giả, không hợp pháp để được tuyển dụng vào cơ quan, đơn vị. Đối với viên chức quản lý, nếu sử dụng bằng cấp giả để được bổ nhiệm chức vụ sẽ bị áp dụng hình thức Cách chức. Bên cạnh đó, trường hợp viên chức bị phát hiện nghiện ma túy (có kết luận của cơ sở y tế hoặc cơ quan thẩm quyền) cũng sẽ bị đưa ra khỏi bộ máy bằng hình thức buộc thôi việc.
Nhân văn trong các trường hợp miễn, hoãn xử lý
Mặc dù siết chặt kỷ luật, Nghị định 234/2026/NĐ-CP vẫn thể hiện rõ tính nhân văn và chính sách bảo vệ người lao động cũng như khuyến khích đổi mới sáng tạo. Các trường hợp chưa xem xét xử lý kỷ luật bao gồm: viên chức đang điều trị bệnh hiểm nghèo, mất khả năng nhận thức; nữ giới đang mang thai, nghỉ thai sản hoặc nam/nữ viên chức đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi.
Đặc biệt, nhằm khơi thông tinh thần dám nghĩ, dám làm, Nghị định quy định viên chức sẽ được miễn trách nhiệm kỷ luật nếu thực hiện đề xuất nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo đã được cấp có thẩm quyền cho phép, dù có thiệt hại xảy ra nhưng chứng minh được bản thân thực hiện đúng chủ trương, động cơ trong sáng, vì lợi ích chung, không tham nhũng, trục lợi.
Nghị định số 234/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực thi hành sẽ là hành lang pháp lý sắc bén, giúp các đơn vị sự nghiệp công lập nâng cao hiệu quả quản trị nhân sự, tăng cường tính chịu trách nhiệm của viên chức trước nhân dân, đồng thời bảo vệ những con người đổi mới, sáng tạo chân chính
Bút danh: Mậu Ngọ
