“Trẻ em hôm nay, thế giới ngày mai” – câu châm ngôn khẳng định mạnh mẽ sự cần thiết và quan trọng của việc chăm sóc, bảo vệ và giáo dục trẻ em – chủ nhân tương lai của nhân loại. Sức khỏe Tâm thần là một trong những yếu tố rất quan trọng của sức khỏe con người. Trong cuộc sống hiện đại, trẻ em đang phải đối mặt với nhiều áp lực – từ học tập, thay đổi môi trường sống, cho đến những ảnh hưởng tâm lý sau dịch bệnh. Không ít trẻ mắc các rối loạn như lo âu, trầm cảm, rối loạn cảm xúc, hay nghiện hành vi mà người lớn thường khó nhận ra. Trước những sự thay đổi đột ngột hay áp lực lớn, kéo dài, nhiều trẻ khó có thể tự vượt qua và rơi vào buồn chán, mệt mỏi, học tập giảm sút, tự thu mình, không có nhu cầu giao tiếp với mọi người xung quanh.
Hướng tới ngày Sức khỏe tâm thần thế giới, viết tắt là WMHD (World Mental Health Day) được tổ chức vào ngày 10 tháng 10 hàng năm trên toàn thế giới nhằm giáo dục, nâng cao nhận thức và ủng hộ sự nghiệp chăm sóc sức khỏe tâm thần.
Theo dữ liệu từ UNICEF Việt Nam, các nghiên cứu quốc gia và quốc tế như CDC, WHO cập nhật đến 2025-2026, hiện nay các rối loạn tâm lý phổ biến nhất ở trẻ em và vị thành niên bao gồm:
Rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD)
Rối loạn lo âu
Trầm cảm
Rối loạn hành vi
Các vấn đề khác đang tăng: Rối loạn ăn uống, cô đơn xã hội (social isolation), rối loạn liên quan đến stress sau đại dịch, và ảnh hưởng từ mạng xã hội/digital overload.
Ở Việt Nam, khoảng 12-30% trẻ em/vị thành niên gặp vấn đề sức khỏe tâm thần (hướng nội như lo âu/trầm cảm hoặc hướng ngoại như tăng động), nhưng chỉ một phần nhỏ được tiếp cận hỗ trợ kịp thời. Thực tế hiện nay, không ít trẻ rơi vào khủng hoảng, stress, đặc biệt là những trẻ trong độ tuổi từ 10 - 16 tuổi. Song, phần lớn các em không nhận được chia sẻ kịp thời và đồng cảm, thấu hiểu từ gia đình. Điều này vô tình đang đẩy trẻ ra xa khỏi bố mẹ.
Dấu hiệu nhận biết trẻ gặp vấn đề tâm lý
Thay đổi hành vi: Trẻ hay cáu gắt, thu mình lại, cô lập bản thân hoặc học tập sa sút đột ngột.
Biểu hiện thể chất và giấc ngủ: Rối loạn giấc ngủ, gặp ác mộng, lo âu kéo dài hoặc trẻ nhỏ có lại các hành vi cũ như tè dầm, mút tay.
Mất phương hướng: Trẻ tỏ ra hoảng loạn, sợ hãi quá mức khi gặp biến cố hoặc thay đổi môi trường sống
Cách chăm sóc và đồng hành cùng con
Lắng nghe và chia sẻ: Khuyến khích con giãi bày cảm xúc, luôn kiên nhẫn lắng nghe mà không phán xét hay la mắng khi trẻ gặp chuyện bất ổn.
Duy trì nếp sinh hoạt lành mạnh: Giữ giờ giấc ăn, ngủ ổn định, hạn chế cho con xem tivi hay thiết bị điện tử quá lâu và khuyến khích trẻ vận động ngoài trời.
Áp dụng sơ cứu tâm lý: Đảm bảo an toàn, ở cạnh trấn an và sớm đưa trẻ trở lại nhịp sinh hoạt quen thuộc sau những biến cố hoặc sang chấn.
Như vậy, chăm sóc sức khỏe tâm thần cho trẻ em là việc theo dõi, bảo vệ và hỗ trợ sự phát triển tinh thần, cảm xúc của trẻ giúp con suy nghĩ, cảm nhận và hành động lành mạnh trước thế giới xung quanh.
Tuy nhiên, công tác truyền thông nâng cao nhận thức của các cấp, ngành, gia đình và cộng đồng về chăm sóc sức khỏe tâm thần trẻ em; các dịch vụ y tế, dịch vụ hỗ trợ phòng ngừa, phát hiện sớm, tư vấn, tham vấn cho trẻ có vấn đề sức khỏe tâm thần; các chương trình tư vấn, hướng dẫn cha mẹ, người chăm sóc trẻ và trẻ em các kiến thức, kỹ năng chăm sóc sức khỏe tinh thần vẫn còn nhiều "khoảng trống”. Do đó, gia đình, nhà trường, xã hội cần quan tâm đến trẻ em nhiều hơn, đặc biệt là gia đình. Cha mẹ cần đồng hành cùng con, xây dựng thói quen sinh hoạt lành mạnh, duy trì nhịp sinh học ổn định, hướng dẫn trẻ cách kiểm soát, quản lý, cân bằng cảm xúc và thường xuyên quan sát, quan tâm phù hợp đến trẻ nhiều hơn. Khi trẻ có vấn đề về sức khỏe tinh thần, cần được phát hiện và can thiệp kịp thời.
Khi nào cần gặp chuyên gia?
Khi nhận thấy các dấu hiệu bất ổn, lo âu hoặc thay đổi hành vi của trẻ kéo dài không thuyên giảm, phụ huynh nên đưa con đến các cơ sở y tế chuyên khoa uy tín để được đánh giá và can thiệp kịp thời.
