“Sẽ không còn những mù lòa có thể phòng, chữa được”

Từ năm 2001, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và Tổ chức quốc tế về phòng, chống mù lòa (IAPB) đã lấy ngày thứ năm, tuần thứ hai của tháng 10 hàng năm là Ngày thị giác thế giới. Để hưởng ứng ngày này, Phóng viên Trung tâm Truyền thông GDSK Trung ương có cuộc trao đổi với PGS.TS. Trần An, Phó Giám đốc Bệnh viện Mắt Trung ương.

Phóng viên: Ông có thể cho biết, mục đích và chủ đề của Ngày thị giác thế giới năm nay tại Việt Nam là gì?

 PGS.TS. Trần An: Tại Việt Nam, Ngày thị giác thế giới năm nay sẽ được tổ chức vào thứ năm, ngày 9/10/2014 với chủ đề “Sẽ không còn những mù lòa có thể phòng, chữa được” nhằm đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các cấp, các ngành và mỗi người dân về ý thức chăm sóc gìn giữ đôi mắt, đặc biệt là các nguyên nhân gây mù, suy giảm thị lực có thể phòng, chữa  được.Từ đó hướng đến mục tiêu “Quyền được nhìn thấy”, nhằm loại bỏ hoàn toàn mù lòa có thể tránh khỏi được trên thế giới đến năm 2020.

Phóng viên: Theo ông, đâu là những nguyên nhân dẫn đến mù lòa có thể phòng, chữa được?

PGS.TS. Trần An: Có nhiều nguyên nhân dẫn đến mù lòa có thể phòng, chữa được, trong đó bệnh đục thủy tinh thể là nguyên nhân gây mù hàng đầu với 264 nghìn người trong tổng số trên 400 nghìn người mù hàng năm. Tiếp theo là các bệnh về chấn thương mắt, bệnh glôcôm, tật khúc xạ, bệnh tăng nhãn áp, các bệnh về chuyển hóa như đái tháo đường...  Điều đáng chú ý, trong số nguyên nhân gây mù hiện nay, có tới 83% là có thể phòng, chữa được bằng phương pháp phẫu thuật đơn giản, với chi phí không lớn. Tuy nhiên, đa phần người bệnh đều rất chủ quan, cho rằng thị lực giảm chỉ là dấu hiệu của tuổi già nên không đi khám bệnh, không chữa trị. Ngoài ra, có rất nhiều người nghèo bị mù không có khả năng về kinh tế để đi khám, chữa bệnh. Họ chỉ biết hy vọng vào sự quan tâm giúp đỡ của Đảng, Nhà nước và những tấm lòng từ thiện của các doanh nghiệp, các nhà hảo tâm nên ngày càng gia tăng tỷ lệ mù lòa.

Phóng viên: Ông có thể chia sẻ những khó khăn, tồn tại của ngành Nhãn khoa Việt Nam trong thời gian qua?

PGS.TS. Trần An: Khó khăn lớn hiện nay của ngành Nhãn khoa Việt Nam là nhu cầu khám, chữa bệnh về mắt của nhân dân ngày càng tăng cao, trong khi đó hệ thống chuyên khoa mắt ở tuyến xã, huyện còn rất yếu. Cả nước hiện vẫn còn tới 8 tỉnh chưa thành lập Trung tâm Mắt hoặc Trung tâm chăm sóc mắt cho người dân ở cộng đồng nên nhiều nơi chưa có cán bộ y tế chăm sóc mắt ban đầu. Trang thiết bị nghèo nàn, thiếu thốn… Số lượng bác sỹ nhãn khoa không thiếu, vượt chỉ tiêu qui định với 16 bác sỹ/1 triệu dân nhưng phân bổ không đồng đều, chủ yếu tập trung ở thành phố và đồng bằng, còn miền núi như Điện Biên, Lai Châu và Tây Nguyên còn thiếu.

Ngoài ra, trung bình mỗi năm, Việt Nam lại có thêm 15.000 người bị mù do bệnh lý giác mạc, nhưng nguồn giác mạc hiến tặng khan hiếm. Tính từ tháng 4/2007 cho đến nay, tại Ngân hàng Mắt, Bệnh viện Mắt Trung ương mới thu nhận được tộng cộng 451 giác mạc của 230 người hiến giác mạc thuộc 13 tỉnh thành trong cả nước: Hà Nội, Ninh Bình, Thái Bình, Nam Định, Thanh Hóa, Nghệ An, Hải Dương, Hà Nam, Vĩnh Phúc, Bắc Giang, Hòa bình,Quảng Ninh. 2 giác mạc tiếp nhận từ các tổ chức nước ngoài và 1.051 giác mạc từ nguồn chấn thương. Với tỷ lệ mù do các bệnh lý giác mạc khác nhau gây ra cho bệnh nhân như hiện nay thì nguồn giác mạc tại Ngân hàng Mắt thu được là không đủ cung cấp. Tại Ngân hàng Mắt, đã có gần 1.000 người đăng ký chờ giác mạc để ghép.

Phóng viên: Nhân kỷ niệm Ngày thị giác thế giới năm 2014, ngành Nhãn khoa trên cả nước và Bệnh viện Mắt Trung ương có những hoạt động thiết thực gì để hưởng ứng thưa ông?

PGS.TS. Trần An: Theo chỉ đạo của Bộ Y tế, hưởng ứng Ngày này, tại nhiều địa phương trên cả nước sẽ diễn ra các hoạt động như: đẩy mạnh chiến dịch truyền thông nhằm nâng cao nhận thức cho nhân dân trong việc chăm sóc mắt ở cộng đồng trên các phương tiện thông tin đại chúng; tổ chức mít tinh kỷ niệm; đồng thời tiến hành khám, tư vấn các bệnh về mắt; khám và quản lý tật khúc xạ; quản lý theo dõi bệnh Glôcôm, đái tháo đường, bệnh đục thể thủy tinh; hướng dẫn cách dùng thuốc và chăm sóc mắt đúng cách.

Tại Bệnh viện Mắt Trung ương, bên cạnh triển khai những hoạt động như trên, Bệnh viện còn tiến hành tư vấn, khám mắt miễn phí cho 50 - 100 người nghèo, đối tượng thuộc diện chính sách tại Phòng khám mắt Nhân đạo của Bệnh viện. Trong tháng 10 sẽ triển khai khám, cấp phát thuốc miễn phí và sẽ phẫu thuật mắt nhân đạo cho khoảng 100 - 200 người nghèo tại huyện Mường Nhé, tỉnh Điện Biên.

Phóng viên: Xin ông cho biết, Việt Nam hiện có bao nhiêu người bị mù lòa? Theo ông, chúng ta phải làm gì để giảm  tỷ lệ mù lòa xuống dưới 0,3% vào nào 2020 mà Việt Nam đã cam kết với Tổ chức Y tế thế giới (WHO)?

PGS.TS. Trần An: Việt Nam hiện có khoảng 2 triệu người mù lòa, 1/3 trong số đó là những người nghèo không có tiền chữa trị. Để giảm  tỷ lệ mù lòa xuống dưới 0,3% vào năm 2020 mà Việt Nam đã cam kết với Tổ chức Y tế thế giới (WHO), chúng ta cần đưa ra một số giải pháp cơ bản để thực hiện kế hoạch như: Tiếp tục đẩy mạnh truyền thông để nâng cao nhận thức phòng, chữa các bệnh về mắt cho người dân trên các phương tiện thông tin đại chúng. Đưa kỹ thuật chuyên sâu, hiện đại tới gần dân. Đồng thời, đẩy mạnh việc đào tạo, đào tạo lại cho các bộ nhãn khoa cấp cơ sở. Tăng cường luân phiên, chuyển giao kỹ thuật theo Đề án 1816 của Bộ Y tế cho tuyến dưới. Tiếp tục mở rộng hợp tác quốc tế để giao lưu, học hỏi… Tiến tới, kiểm soát được bệnh đục thủy tinh thể, thanh toán được bệnh mắt hột, thiết lập và phát triển mạng lưới chăm sóc mắt trẻ em. Thành lập và thúc đẩy hoạt động có hiệu quả các Ban chỉ đạo phòng chống mù lòa cấp tỉnh, thành phố… nếu chúng ta triển khai đồng bộ và toàn diện các giải pháp này thì mục tiêu giảm tỷ lệ mù hòa của Việt Nam xuống dưới 0,3% vào năm 2020 là điều hoàn toàn có thể làm được.