Trong những năm gần đây, rối loạn phổ tự kỷ (RLPTK) ở trẻ em ngày càng được quan tâm do số trẻ được phát hiện có xu hướng gia tăng. Việc sàng lọc, phát hiện sớm rối loạn phổ tự kỷ đóng vai trò quan trọng, góp phần can thiệp kịp thời, giúp trẻ phát triển tối đa khả năng và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Rối loạn phổ tự kỷ – vấn đề sức khỏe cần được quan tâm đúng mức
Rối loạn phổ tự kỷ là một rối loạn phức tạp về phát triển thần kinh, khởi phát sớm từ khi trẻ còn nhỏ và diễn biến kéo dài, đặc trưng bởi sự suy giảm khả năng giao tiếp – xã hội và các hành vi hạn chế, lặp đi lặp lại.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới, tỷ lệ trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ ước tính khoảng 1%. Trẻ em mắc RLPTK cần sự hỗ trợ đáng kể từ các hệ thống giáo dục, y tế và xã hội dẫn đến gánh nặng kinh tế đáng kể.
Thực trạng: Nhiều trẻ tự kỷ vẫn được phát hiện muộn, chủ yếu do gia đình chưa nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường trong quá trình phát triển của trẻ, hoặc còn tâm lý chần chừ, hy vọng trẻ “lớn lên sẽ tự cải thiện”.
Hình 1. Trẻ nhỏ ít giao tiếp – dấu hiệu sớm cần lưu ý.
Ý nghĩa của việc sàng lọc phát hiện sớm
Sàng lọc rối loạn phổ tự kỷ giúp phát hiện sớm các dấu hiệu nghi ngờ ngay từ giai đoạn 12–24 tháng tuổi. Đây là “giai đoạn vàng” cho can thiệp, khi não bộ của trẻ còn khả năng thích nghi cao. Can thiệp sớm trước 3 tuổi có thể giảm thiểu hậu quả RLPTK.
Trẻ được phát hiện và can thiệp sớm có nhiều cơ hội:
- Phát triển tốt hơn về ngôn ngữ và giao tiếp.
- Giảm các hành vi bất thường.
- Tăng khả năng hòa nhập học đường và xã hội.
- Giảm gánh nặng chăm sóc lâu dài cho gia đình.
Do đó, sàng lọc sớm là bước đi cần thiết trong công tác chăm sóc sức khỏe trẻ em.
Những dấu hiệu sớm cha mẹ cần theo dõi
Phụ huynh nên đưa trẻ đi sàng lọc khi nhận thấy một số biểu hiện như:
- Trẻ ít hoặc không giao tiếp mắt.
- Không đáp ứng khi được gọi tên.
- Chậm nói hoặc không nói.
- Ít chia sẻ cảm xúc, không thích chơi cùng người khác.
- Có các hành vi lặp lại như xoay đồ vật, vỗ tay, đi kiễng chân.
Lưu ý: Sàng lọc không phải là chẩn đoán bệnh mà là cơ sở để trẻ được đánh giá chuyên sâu và theo dõi phù hợp.
Đẩy mạnh sàng lọc tại các cơ sở y tế
Hiện nay, việc sàng lọc rối loạn phổ tự kỷ có thể được triển khai tại các cơ sở y tế, đặc biệt là trong quá trình khám sức khỏe định kỳ cho trẻ em. Một số công cụ sàng lọc đơn giản như M-CHAT-R/F dễ áp dụng giúp phát hiện sớm nguy cơ, từ đó định hướng can thiệp phù hợp.
Ngành Y tế khuyến cáo: Phụ huynh chủ động theo dõi sự phát triển của trẻ và đưa trẻ đi sàng lọc khi có nghi ngờ, tránh tâm lý chủ quan hoặc trì hoãn.
Chung tay vì sự phát triển toàn diện của trẻ
Phát hiện sớm và can thiệp kịp thời rối loạn phổ tự kỷ không chỉ là trách nhiệm của gia đình mà còn cần sự phối hợp của ngành y tế, giáo dục và toàn xã hội. Việc nâng cao nhận thức cộng đồng sẽ góp phần giúp trẻ tự kỷ có cơ hội hòa nhập và phát triển tốt hơn.
Hình 2. Trẻ tham gia hoạt động can thiệp sớm.
BS. Đào Thị Thùy Trang – Khoa Khám bệnh
(Bệnh viện Nhi Nam Định)
.jpg)
