Hen phế quản là một bệnh viêm mạn tính đường thở, gây hạn chế luồng khí thở làm xuất hiện các dấu hiệu khò khè, khó thở, nặng ngực và ho tái diễn nhiều lần. Nếu không được phát hiện sớm và điều trị kịp thời sẽ gây nhiều biến chứng nguy hiểm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của trẻ. Việc nhận biết sớm và chủ động phòng ngừa đóng vai trò quan trọng giúp giảm nguy cơ biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống cho trẻ. Vậy cha mẹ cần lưu ý những dấu hiệu nào và cách dự phòng hen phế quản ra sao?
Đặc điểm bệnh hen phế quản
Hen (suyễn ) là một trong những bệnh mạn tính phổ biến trên thế giới và ở nước ta, có xu hướng ngày càng gia tăng, tỷ lệ tử vong còn cao. Tổ chức y tế thế giới (WHO) ước tính hiện có khoảng 300 triệu người mắc bệnh hen trên phạm vi toàn cầu và đến năm 2025 con số này sẽ tăng lên 400 triệu. Tỉ lệ mắc hen tăng nhanh chóng ở nhiều nước từ năm 1980, trung bình 10-12% trẻ dưới 15 tuổi, 6-8% người lớn.
Bệnh hen phế quản ở trẻ em
Hen (suyễn) là tình trạng viêm mạn tính đường thở, với sự tham gia của nhiều tế bào và thành phần tế bào, làm tăng tính đáp ứng đường thở (co thắt, phù nề, tăng tiết đờm_) gây tắc nghẽn,_ hạn chế luồng khí đường thở, làm xuất hiện các dấu hiệu khò khè, khó thở, nặng ngực và ho tái diễn nhiều lần, thường xảy ra ban đêm và sáng sớm, có thể hồi phục tự nhiên hoặc do dùng thuốc.
Dấu hiệu nhận biết hen phế quản ở trẻ em
Không phải tất cả trẻ em hen phế quản có triệu chứng giống nhau. Một trẻ mắc bệnh có các triệu chứng khác nhau ở mỗi đợt bệnh. Nhìn chung, có thể kể đến các dấu hiệu và triệu chứng thường gặp ở trẻ em bao gồm:
Các yếu tố nguy cơ
Chủ thể người bệnh: béo phì, suy dinh dưỡng, đẻ non, nam mắc nhiều hơn nữ, yếu tố di truyền ( trong nhà có người mắc hen phế quản, viêm da cơ địa, dị ứng,…), trẻ có cơ địa mắc các bênh dị ứng (chàm, mề đay….), trẻ thường xuyên mắc các đợt nhiễm khuẩn hô hấp tái diễn ( Viêm Va, viêm mũi, viêm xoang, viêm phế quản,..)
Yếu tố môi trường: Tiếp xúc với các dị nguyên hô hấp (bụi nhà, khói thuốc lá, bụi than, bụi bông, phấn hoa, lông thú …); hoá chất ( sơn, xịt phòng, thuốc diệt côn trùng,…),; các dị nguyên thức ăn ( tôm, cua, cá, nhộng ong,…)
Yếu tố kịch phát cơn hen: tiếp xúc với dị nguyên, sau vận động mạnh, gắng sức, thay đổi thời tiết, khí hậu, cảm xúc mạnh,….
Triệu chứng hay gặp:
- Các cơn ho: lúc đầu là ho khan, sau xuất tiết nhiều đờm dãi, ho dai dẳng, ho nhiều về ban đêm, nhất là khi thay đổi thời tiết.
- Khạc đờm: khi ho trẻ thường khạc đờm trắng, nếu đờm có mủ tức là bội nhiễm
- Thở khò khè: tiếng thở rít ; thở khò khè có tính chất tái diễn, thường diễn ra vào ban đêm
- Trẻ có dấu hiệu khó thở chủ yếu thì thở ra, thở nhanh, thở gấp, rút lõm lồng ngực, trẻ phải chống tay cúi về phía trước, không nằm được, vật vã, kích thích, tím tái.
Hen phế quản cần phân biệt với một số bệnh ở trẻ em : Viêm tiểu phế quản; viêm phế quản; dị vật đường thở; mềm sụn thanh quản; lao sơ nhiễm; hen tim.
Điều trị hen phế quản
Hen phế quản có thể điều trị khỏi và kiểm soát cơn hen tốt nếu theo dõi và điều trị đúng
Điều trị hen phế quản theo bậc (khuyến cáo của GINA)
Điều trị hen nên phối hợp biện phát dùng thuốc và không dùng thuốc
Cần giáo dục và hướng dẫn phụ huynh trẻ biết ý nghĩa và cách xử lý và phòng cơn hen tại nhà.
Cần phải đánh giá chính xác mức độ nặng của bênh hen và mức độ kiểm soát hen ở trẻ em để có phác đồ quản lí dự phòng hen phù hợp cụ thể từng bệnh nhân. Do vậy, khí có dấu hiệu nghi ngờ cần đi khám tại các cơ sở y tế tin cậy, tuân thủ phác đồ dự phòng và tái khám theo lịch hẹn.
Cách phòng bệnh hen phế quản ở trẻ em
Tránh cho trẻ tiếp xúc với các loại khói, bụi : bếp than, bếp củi, khói thuốc lá, thuốc lào, khói nhang…Đeo khẩu trang khi ra ngoài đường; vệ sinh nhà của sach sẽ, không nuôi chó mèo, không chơi thú hồi bông,…
Cần chú ý các loại thức ăn có thành phần dễ gây dị ứng cho trẻ, đặc biệt các loại hải sản (tôm, cua, ghẹ, ốc,…) hoặc các các loại côn trùng ( nhộng ong, trứng kiến,…).
Không để trẻ chơi đùa, nghịch ngợm, quấy khóc quá sức trong thời gian điều trị dự phòng hen.
Giữ ấm cho trẻ trong mùa lạnh, tắm nước ấm, tắm nhanh..
Theo dõi cân nặng và chiều cao, tránh thừa cân béo phì hoặc suy dinh dưỡng
Ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, tăng cường rau xanh¸ thể dục thể thao, vận động, nâng cao sức đề kháng của cơ thể.
Sử dụng các thuốc dự phòng hen phế quản.
Đây là phương pháp hiệu quả giúp kiểm soát được hen ở trẻ em giảm nguy cơ và biến chứng
Cần được thăm khám định kỳ và chỉ định thuốc theo đơn của bác sỹ
Khi có dấu hiệu bất thường cần cho trẻ đi khám lại sớm để xử lý
Cha mẹ cần được hướng dẫn cách sử dụng thuốc dự phòng hen hít xịt đúng cách và có hiệu quả.
Diệu Thúy (Nguồn Bệnh viện Phổi trung ương)
