Bệnh tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do vi rút đường ruột gây ra, lây từ người sang người chủ yếu theo đường tiêu hóa, dễ gây thành dịch. Bệnh xảy ra quanh năm và gặp ở mọi lứa tuổi nhưng thường gặp ở trẻ dưới 5 tuổi. Tác nhân gây bệnh thường gặp là Coxsackie virus A6, A10, A16 và Enterovirus 71 (EV71). Biểu hiện chính là tổn thương da, niêm mạc dưới dạng phỏng nước ở các vị trí đặc biệt như niêm mạc miệng, lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông, gối. Bệnh có thể gây nhiều biến chứng nguy hiểm như viêm não - màng não, viêm cơ tim, phù phổi cấp dẫn đến tử vong nếu không được phát hiện sớm và xử trí kịp thời. Các trường hợp biến chứng nặng thường do EV71.
Tại Việt Nam, bệnh lưu hành quanh năm và thường gia tăng vào các tháng 3–5 và tháng 9–12.
Tình hình dịch bệnh: Trong 3 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận khoảng 25.094 ca mắc tay chân miệng, trong đó có 8 ca tử vong. Trẻ từ 1–5 tuổi chiếm đa số (92,7%).
Tại Ninh Bình, theo thống kê của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tính đến ngày 31/3/2026 ghi nhận 441 ca mắc rải rác trên địa bàn tỉnh, chủ yếu ở trẻ mầm non và tiểu học. Riêng tuần 13 ghi nhận 84 ca mắc mới; xuất hiện 6 ổ dịch nhỏ tại các trường mầm non, chưa ghi nhận trường hợp tử vong. Tác nhân chủ yếu là vi rút Coxsackie A16.
.png)
1. Triệu chứng và biến chứng của bệnh
Triệu chứng thường gặp:
- Loét miệng gây đau, trẻ bỏ ăn, chảy nước bọt nhiều.
- Phỏng nước ở lòng bàn tay, bàn chân, gối, mông (thường tồn tại dưới 7 ngày).
- Sốt nhẹ hoặc vừa.
- Biếng ăn, mệt mỏi.
Các dấu hiệu chuyển nặng của bệnh cần lưu ý:
- Sốt cao ≥ 39°C hoặc kéo dài trên 48 giờ.
- Nôn ói nhiều.
- Lừ đừ hoặc kích thích.
- Không bú hoặc bú quá ít.
- Giật mình.
- Thở nhanh, khó thở, da nổi vân tím, tay chân lạnh.
- Trẻ có dấu hiệu bất thường hoặc cha mẹ lo lắng.
Biến chứng của bệnh tay chân miệng
- Biến chứng thần kinh: viêm não, viêm thân não, viêm não tủy, viêm màng não.
- Biến chứng tim mạch, hô hấp: viêm cơ tim, phù phổi cấp, tăng huyết áp, suy tim, trụy mạch.
2. Đường lây truyền
Bệnh lây chủ yếu qua đường tiêu hóa:
- Tay bẩn → miệng (do chăm sóc trẻ, thay tã, rửa không sạch).
- Dùng chung đồ chơi, vật dụng, khăn, cốc, thìa… có dính dịch tiết hoặc phân của người bệnh.
- Tiếp xúc trực tiếp qua dịch tiết mũi, họng, nước bọt, dịch phỏng nước.
3. Biện pháp phòng bệnh
- Phòng bệnh đặc hiệu:
Tại Việt Nam đã cấp phép lưu hành vắc xin phòng bệnh tay chân miệng do chủng Enterovirus 71 (EV71) gây ra. Vắc xin được chỉ định cho trẻ từ 6 tháng đến 6 tuổi, với hai mũi tiêm cách nhau 1 tháng, đây là biện pháp hiệu quả cao bên cạnh việc vệ sinh cá nhân.
- Phòng bệnh không đặc hiệu:
Nguyên tắc chung: “3 sạch” – ăn sạch, ở sạch, bàn tay sạch và đồ chơi sạch.
Tại gia đình:
- Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch nhiều lần trong ngày cho cả trẻ và người chăm sóc trẻ.
- Vệ sinh sạch sẽ đồ chơi, vật dụng, sàn nhà.
- Lau sàn nhà bằng dung dịch khử khuẩn Cloramin B 2% hoặc các dung dịch khử khuẩn khác.
- Ăn chín, uống chín, đảm bảo chế độ dinh dưỡng cho trẻ; không cho trẻ mút tay, ngậm đồ chơi.
- Không đến nhà trẻ, trường học, nơi các trẻ chơi tập trung trong 7 -10 ngày đầu của bệnh.Theo dõi sát để phát hiện dấu hiệu nặng.
Tại trường học:
- Kiểm tra sức khỏe trẻ hằng ngày, khi phát hiện trẻ có dấu hiệu nghi ngờ cần thông báo ngay cho phụ huynh và y tế.
- Bố trí đủ xà phòng, nước sạch ở các lớp; hướng dẫn trẻ rửa tay đúng cách.
- Vệ sinh lớp học, đồ chơi, bàn ghế mỗi ngày.
- Tạm thời cho trẻ nghỉ học ít nhất 10 ngày nếu mắc bệnh.
Khuyến cáo đối với phụ huynh học sinh
Phụ huynh cần theo dõi sức khỏe trẻ mỗi ngày; không cho trẻ đến trường khi bị sốt hoặc nghi mắc bệnh; rửa tay thường xuyên bằng xà phòng; vệ sinh đồ chơi và vật dụng sinh hoạt; đảm bảo ăn chín, uống sôi; đưa trẻ đi khám sớm khi có dấu hiệu nghi ngờ.
Bs. Trần Hữu Thăng
Khoa Phòng chống bệnh truyền nhiễm,
Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Ninh Bình
.png)
.jpg)
